چون از نظر تحت اللفظى ادراك به معناى آن است كه عقب مانده بدود تا خود را به آن كس كه جلو رفته برساند ، و معلوم است كه مرگ كسى از آن كس عقب نمانده تا خود را به او برساند ، پس معناى تحت اللفظى منظور نيست . « 1 » و همچنين اينكه از لزوم اجر و ثواب الهى بر خداى تعالى و به عهده گرفتن خداى تعالى كه به آنان پاداش دهد ، تعبير فرمود به اينكه : * ( « فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُه عَلَى اللَّه » ) * تعبيرى است كنايه اى ( و نكته آن رساتر بودن كنايه است از تصريح ) و مىفهماند كه در نزد خداى عز و جل اجرى است جميل و ثوابى است جزيل ، كه بطور حتم و صد در صد بنده مهاجر آن اجر را دريافت خواهد كرد ، و خداى سبحان به الوهيت خود كه هيچ چيزى برايش گران و ناتوان كننده نيست ، پاداش آنان را مىدهد . آرى ، هيچ چيزى كه او اراده كند ، برايش ممتنع نيست ، وعده خود را خلف نمىكند . و اگر كلام خود را با جمله « * ( وَكانَ اللَّه غَفُوراً رَحِيماً ) * » ختم كرد ، براى اين بود كه وعده وفاى به اجر و ثوابى كه داده است را تاكيد مىكند . خداى عز و جل در اين آيات مؤمنين را - البته منظور ما از مؤمنين مدعيان ايمان هستند - از جهت اقامه در شهر ايمان و ماندن در شهر شرك به چند قسم تقسيم نموده و پاداش هر يك از اين طوائف را به نحوى كه سازگار با حال آنان باشد بيان نموده ، تا موعظتى و هشدارى و سپس ترغيب به هجرتى براى آنان باشد ، تا هر چه زودتر و با عزمى جزمتر دار شرك را ترك نموده ، به دار ايمان مهاجرت كنند ، و در آنجا اجتماعى تشكيل داده نيروى مجتمع اسلامى را تقويت نمايند ، و نيز ترغيبى باشد به اتحاد و تعاون در احسان و تقوا ، و اعلاى كلمه حق ، و برافراشته كردن پرچم توحيد و علوم دينى . طائفه اول كه سه قسم هستند : اول مجاهدين فى سبيل اللَّه هستند كه در خانه ايمان قرار دارند ، و با اموال و جان خود در راه خدا جهاد مىكنند . دوم ، قاعدين هستند كه بدون عذر موجه - و صرفا بخاطر اينكه سربازانى به قدر كفايت وجود دارد - از رفتن به جهاد خوددارى كرده‌اند . سوم ، آنهايى هستند كه با عذر موجه تخلف كرده‌اند ، و خداوند به همه اينها وعده خوب

--> ( 1 ) و اما اينكه چرا فرا رسيدن مرگ را ( ادراك الموت ) خوانده ، وجه اين استعاره اين است كه كانه مرگ را انسانى فرض كرده كه انسانى ديگر را تعقيب مىكند ، و مىدود تا او را بگيرد و او نيز فرار مىكند تا مرگ به او نرسد . « مترجم » .